اصطلاح "SELF-DISCLOSURE" را مي تـوان بـه "خـود فاش سازي"، "خـود افشـاگـري" و يا "خود آشكار سازي" ترجمه كـرد. خـود فــاش سـازي را چنـيـن ميتوان تعريف كرد: عمل خودآگاه و يا ناخودآگاهي كه در طي آن فرد اطلاعات مربوط به خود را براي فرد ديگري آشكار مي سـازد. ايـن اطـلاعات مي تـوانـد در بـرگيـرنده: افكار، آمـال و آرزوها، خواسته ها، حسرتها، احساسات، عقايد، اهداف، شكستها و ناكاميها، موفقيتها، هراسها، روياها، علاقه منديها، تجارب زندگي و نقاط ضعف و قوت باشند. تعريف دوم خود فاش سازي چنين است: واكنش شما نسبت به ديگران و شرايط جاري. به مفهوم بيان احساسات و نظرات صادقانه و بدور از تزوير، نه با تظاهر و يا با ماسك اجتماعي.
چرا بايد خود فاش سازي كرد؟ بمنظور گسترش، تحكيم و تعميق دوستيها و روابط.
چرخه خود افشاگري، دوستي و خويشتن پذيري(SELF-ACCEPTANCE): هر قدر شما دست به خودفاش سازي بزنيد به همان ميزان دوستي و رابطه شما عميق تر ميشود و به تبع آن اعتماد بنفس در شما افزايش پيدا كرده و شما احساس بهتري نسبت به خود پيدا خواهيد كرد. همين افزايش خويشتن پذيري و اعتماد بنفس سبب ميگردد تا شما باز هم بيشتر خود فاش سازي كنيد.
* افرادي كه احساس خوبي نسبت به خودشان ندارند و از خودشان بدشان مي آيد زياد خود افشاگري نميكنند. درنتيجه بازخورد مثبتي از سوي ديگران دريافت نميكنند تا اعتماد بنفسشان افزايش يابد.
* پنهان سازي خويشتن حقيقي فرد از ديگران، فرد را در يك مارپيچ پايين رونده شرمساري گرفتار ميسازد كه پنهان سازي بيشتر احساسات را در فرد تقويت كرده و در نهايت توانايي حل و رفع مشكلات فردي ناممكن ميگردد.
* خود فاش سازي صرفا فراهم ساختن اطلاعات براي فرد ديگري نيست. بلكه خود فاش سازي تسهيم اطلاعات با ديگران ميباشد، اطلاعاتي كه بطور معمول شناخت و پي بردن به آنها براي ديگران ميسر نيست.
* خود افشاگري، براي كسي كه خود فاش سازي ميكند مشمول ريسك بوده و فرد را بيشتر در معرض آسيب پذيري قرار ميدهد. از آنجايي كه اطلاعات قدرت محسوب ميشوند. ريسكهاي خود فاش سازي به قرار زير است:
1- شايد طرف مقابل واكنش دلخواه و مطلوبي از خود بروز ندهد. 2- قدرت يافتن فرد مقابل در رابطه به سبب اطلاعاتي كه در اختيار دارد. 3- خود افشا گري بيش از حد در ابتداي رابطه، آسيب جدي به رابطه وارد ميسازد.
نگرانيها و ترسهاي عدم خود فاش سازي افراد چنين است: ترس از انتقاد هاي ديگران-تغيير نگاه مثبت ديگران به فرد-شرمساري و يا تحقير ديگران.
* بهترين راه براي اينكه فردي را تشويق به خود فاش سازي كنيم آنست كه خودمان نزد وي دست به خود افشاگري بزنيم.
* خود فاش سازي بهنگام و سنجيده، نشانه سلامت روان ميباشد. خود فاش سازي سنجيده سلامت فيزيكي و رواني افراد را بهبود ميبخشد.
* ثابت گرديده افراد خود افشاگر نسبت به افرادي كه خود فاش سازي نميكنند: احساس رضايتمندي بيشتري از خود داشته، انطباق پذير تر، قابل اعتماد تر، قابل درك تر، با كفايت تر، برونگرا تر و مثبت تر ميباشند.
* زنان بيشتر از مردان تمايل به خود فاش سازي دارند.
* خود فاش سازي افراد نزد افراد مختلف متفاوت ميباشد. (و بايد متفاوت باشد): در حضور معشوق، دوست عادي، دوست صميمي، والدين، فرزندان، همكاران، همسايه و يا استاد دانشگاه.
* اطلاعات مهم و اساسي تر در روند خود فاش سازي عبارتند از: ديدگاه هاي مذهبي، عقايد سياسي، مسايل اخلاقي، مسايل جنسي، ارزشها و ايدئولوژيها.
* خود فاش سازي جزئي از يك ارتباط با صراحت، خالصانه و صميمي، در يك رابطه دو سويه و سالم است.
* خود فاش سازي يك فرايند دو جانبه و متقابل است بنابراين شما هم ميبايست علاقه مند و مشتاق شنيدن احساسات و مشكلات طرف مقابل خود باشيد. همچنين خود فاش سازي بايستي متعادل باشد يعني آنكه هر دو طرف ميبايد خود فاش سازي كنند و نه تنها يكي از دو طرف.
مدل پنجره جوهري(JOHARI WINDOW):
مدل پنجره جوهري در واقع درباره رابطه "خود" با "ديگران" بحث ميكند. ميزان اطلاعاتي كه شما از خودتان داريد و ميزان شناخت ديگران از شما. در اين پنجره 4 خانه وجود دارد كه به آنها ميپردازيم:
1- خانه عمومي و آشكار:شامل اطلاعاتي ست كه هم خود فرد و هم ديگران از آن آگاهي دارند مانند: رنگ مو، شغل، ظاهر فيزيكي.
2- خانه نقطه كور: شامل اطلاعاتي ست كه ديگران از آن آگاهي داشته اما فرد خود ازآنها بي اطلاع است مانند: شما تصور ميكنيد كه مدير لايقي نيستيد اما ديگران شما را مديري لايق و با كفايت معرفي ميكنند. و يا شما تصور ميكنيد آدم بسيار صبوري هستيد اما ديگران شما را فردي عصبي و بد خلق ميشناسند.
3- خانه پنهان: شامل اطلاعاتي ست كه فقط فرد از آنها آگاهي دارد. مانند: اسرار خصوصي و محرمانه، آرزوها، ترسها و يا عقايد واقعي فرد نسبت به مذهب.
4- خانه ناشناخته:شامل اطلاعاتي ست كه نه فرد و نه ديگران از آنها مطلع نميباشند. مانند: استعدادهاي نهفته و كشف نشده فرد.
نكته: خانه هاي شماره يك و سه ميتواند گمراه كننده باشد بدين معني كه مثلا ممكن است در خانه شماره 3 كه خانه پنهان است فرد تصور كند كه ديگران نميدانند كه وي از ارتفاع وحشت دارد، اما ديگران از آن اگاهي داشته باشند.
نكته:با خود فاش سازي خانه هاي اول و سوم و با پرسش و توجه به بازخورد هاي ديگران خانه شماره 2، گسترش مي يابند.
اهداف خود فاش سازي:
1- افزايش خودآگاهي. با توصيف خود به ديگران، به چشم انداز روشنتر و شفاف تري از نيازها، احساسات و درونيات خود دست مي يابيد. دوستانتان نيز به شما كمك ميكنند تا بهتر خودتان را بشناسيد. (البته درصورتي كه همدلي و صداقت در رابطه برقرار باشد).
2- ايجاد رابطه پر معنا تر، عميق تر، صميمانه تر و مفيدتر. خودفاش سازي يك فرايند دو جانبه است. هنگامي كه شما افشا گري كنيد دوستانتان نيز افشا گري خواهند كرد. زماني كه اعتماد گسترش يافت خود فاش سازي نيز گسترش مي يابد. تسهيم صادقانه احساسات ركن دوستي و عشق ورزي است.
3- بهبود مهارتهاي ارتباطي. به ما اين امكان را ميدهد تا بطور روشن و كامل ديگران را آگاه سازيم كه شرايط را چگونه مي بينيم، چه چيز در حال روي دادن است، چه احساسي نسبت به آن داريم، و اميدها و انتظارات ما چه چيزهايي ميباشند.
4- كاهش حس شرمساري و گناه و افزايش خويشتن پذيري. هرگاه فرد ديگري بتواند شما را بپذيريد وتاييد كند،آنگاه شما كمتر به خودتان سخت خواهيد گرفت.
5- بمنظور حل و فصل مشكلات بين فردي، تعارضات و ناسازگاريها. هنگامي كه ديگران از احساسات، نيازها، ترسها و ناكاميهاي شما آگاهي يابند بيشتر با شما همدري كرده و نيازهايتان را تامين خواهند كرد.
6- براي آنكه پر انرژي تر و خود انگيخته تر باشيد. نگه داري و پنهان سازي رازها مستلزم صرف انرژي است. پنهانسازي شما را بد خلق، ترشرو، ساكت و منزوي ميسازد. اين انرژي ميتواند در مسيرهاي بهتري جريان يابد. وقتي مشاهده كرديد كه گفتگوي شما با فردي كسل كننده و تكراري شده و تنها درباره موضوعات پيش پا افتاده دور ميزند، ببينيد داريد انرژي خود را صرف سركوب و پنهان سازي كدام احساسات و مباحث ميكنيد.
هنگام خود فاش سازي چه نكاتي را ميبايست رعايت كنيم:
1- اصولا خود فاش سازي، افشاي رازهاي خانوادگي و محرمانه، روابط پيشين جنسي و تجارب و اعمال شرم آور پيشين نميباشد. خود فاش سازي يعني در حال حاضر به چه چيز مي انديشيد و چه احساسي داريد.
2- نقش بازخوردها در خود فاش سازي اهميت ويژه اي دارد:
* بازخوردها نبايستي تهديد آميز باشد.رفتار دوست خود را توصيف كنيد و نه شخصيت و انگيزه هايش را. بهتر است اينگونه بگوييد كه "تو خيلي توي جلسه صحبت كردي" تا اينكه بگوييد: "تو ميخواهي جلب توجه كني" و يا "تو خيلي از خود راضي هستي".
* تمركز خود را بروي شرايط كنوني و خاص معطوف سازيد. به روي گذشته تمركز نكنيد و مسايل را تعميم ندهيد. بهتر است بگوييد: "گويا وقتي من صحبت ميكردم فكرت مشغول بود و يا نسبت به حرفهام بي علاقه بودي" تا اينكه بگوييد: "تو هيچوقت به حرفهاي من توجه نميكني".
* زماني كه درخواست نشده، قابل پذيرش نيست، فايده اي در بر ندارد و يا نتيجه اش احساس خوبي در شما و يا طرف مقابلتان پديد نمي آورد، از دادن بازخورد خودداري كنيد. بازخورد شما بايستي متمركز بر نقاط مثبت باشد و نه كاستي ها و عيوب. اظهار نظرهاي انتقاد آميز و قضاوت گر بازدارنده ديگران است. برعكس اظهار نظرهاي سازنده به ديگران كمك ميكند تا رشد كنند و احساس خوبي نسبت به خود پيدا كنند.
3- يك خود فاش سازي بايد شامل 4 جمله روشن باشد: من شرايط را اينگونه ميبينم........من به اين نتيجه ميرسم........احساس من اينگونه است.......من ترجيح ميدهم كه (از تو ميخواهم كه).........براي مثال فرض كنيد شما به نامزد خود ميگوييد كه "مجبور بودي توي ميهماني اينقدر جلف باشي" بهتر است اعتراض خود را چنين بيان كنيد كه "توي ميهماني خيلي با دخترهاي ديگر صحبت ميكردي" و "من فكر ميكنم كه تو زياد به من اهميت نميدهي" و "من از دستت عصباني هستم و از دستت رنجيدم" و "من دوست دارم توي جمع بيشتر به من توجه كني".
4- خود فاش سازي شما بايستي روشن و بي پرده باشد. اگر نظري داريد سوال نپرسيد. از دورويي و تزوير بپرهيزيد.
5- از خود فاش سازي براي اين مقاصد استفاده نكنيد: تحت تاثير قرار دادن ديگران-جلب ترحم و دلسوزي ديگران- بهانه تراشي و فراهم كردن عذر براي رفتار خود.
6- از وانمود كردن و تظاهر جدا بپرهيزيد.
7- هيچگاه تصور نكنيد ديگران از افكار، احساسات و نيازهاي شما بدون آنكه كلامي بگوييد اگاهي مي يابند. هيچ كس قادر نيست فكر شما را بخواند. بدون برقراري ارتباط، غالب اوقات ما دچار سوء تفاهم ميشويم.
8- در خود فاش سازي 4 نكته را مد نظر قرار دهيد:
* دليلي براي افشا گري داشته باشيد.
* ببينيد تاكنون چقدر افشاگري كرده ايد.
* ببينيد با چه كسي داريد صحبت ميكنيد. (دوست صميمي، نامزد، غريبه، پدر و مادر و غيره)
* افشاگري تا چه حد به شما صدمه ميزند.
9- افراد بي تجربه اعتدال را رعايت نكرده و يا خيلي زياد خود افشاگري كرده كه در اين صورت ديگران را به وحشت مي اندازند و يا خيلي كم كه حوصله ديگران را سر ميبرند.
10- فاكتور زمان در خود فاش سازي از اهميت زيادي برخوردار است.
11- خود فاش سازي نيز به تمرين و تجربه نياز دارد. خود فاش سازي به مفهوم اين نيست كه ما هر چه دلمان خواست بگوييم و يا رك و بي پرده گستاخانه با ديگران صحبت كنيم. و يا براي تعميق رابطه و يا اثبات صميميت و صداقت تمام اسرار زندگيمان را بر ملا سازيم.
12- پژوهشها حاكي از آنست كه خود فاش سازي صميمانه و متعادل روابط را تسهيل و پر بار، و خود فاش سازي بيش از حد و يا خيلي كم براي روابط مضر ميباشند .
|