بوی بد دهان می تواند دلایل عمومی یا موضعی داشته باشد.
باید یادآوری كرد كه بوی بد دهان به تنهایی یك بیماری نیست بلكه علامت بیماری های مختلف است.
چون فرد مبتلا به بوی بد دهان خیلی زود به آن عادت می کند، چه بسا نتواند بوی بد دهان خودش را تشخیص دهد. یعنی این که خودمان احساس بوی بد در دهان نکنیم، دلیل نمی شود که دهان مان بوی بد نمی دهد. و باید سوآل و پی گیری کنیم.
ممکن است بوی بد ناشی از عوامل بیماری زا یا عوامل غیر بیماری زا باشد.
بوی بد دهان ناشی از عوامل غیربیماری زا:
سیگار. نه تنها به خاطر بوی خود سیگار و توتون، بلكه به سبب ایجاد زبان مودار و كاهش جریان بزاق به بدبویی دهان كمك میكند.
بوی دهان صبحگاهی. ناشی از كاهش جریان بزاق در طی شب. مسواك زدن قبل از خواب در كاهش بوی دهان صبحگاهی تاثیر زیادی دارد.
پروتزهای ثابت و متحرك دندانپزشكی. درصورتی که بهداشت دهان رعایت نشود سبب بدبویی دهان میشوند.
بوی بد دهان ناشی از عوامل عمومی غیربیماری زا نیز می تواند باشد.
دوران قاعدگی. معمولا بوی بد دهان را به دنبال دارد. در حاملگی، یائسگی و در بلوغ نیز به دلیل تغییرات هورمونی بوی بد دهان وجود دارد.
در گرسنگی. بوی بد دهان وجود دارد كه حتی با مسواك زدن ازبین نمیرود.
در افراد مسن. بوی بد دهان به سبب تغییرات متابولیك و سایر علل نظیر كمآبی بدن، كاهش مقاومت به عفونت، كاهش اشتها و غیره وجود دارد.
در خستگی و ضعف. بدن نمی تواند محصولات فرعی زائد را با سرعتی بیش از سرعت تولید آن ها دفع كند، امكان بوی بد دهان هست.
بوی بد دهان در خانمها بیشتر از آقایان وجود دارد.
در مورد نقش تغذیه در ایجاد بوی بد دهان باید گفت كه دهان ما بوی آن چیزی را كه میخوریم میدهد. به همین دلیل آن هایی كه برنامه غذایی با فرآوردههای گوشتی دارند، دهانشان بوهای مختلف زیادی نسبت به گیاهخواران میدهد. همچنین مشخص شده است كه مصرف رژیم پرچربی منجر به ایجاد اسیدوز میشود و در هوای تنفسی آن ها بویی شبیه به آنچه در كمای دیابتی وجود دارد، بوجود میآید. به طور كلی غذاهایی كه پروتئین زیاد و مواد قندی كمی دارند به علت ایجاد مواد سولفوردار باعث بدبوشدن دهان میشود. البته نقش غذاهای بوداری مثل سیر و پیاز كاملا معلوم است.
بوی بد دهان ناشی از عوامل بیماری زا
وضعیتهای موضعی مثل بهداشت ضعیف دهان و عفونت لثه (ژنژیویت) نقش بسزایی دارند. مخصوصا در ژنژیویت بوی زننده و تنفرآوری از دهان فرد مبتلا به مشام میرسد.
در تنفس دهانی (مثلا در وجود لوزههای بزرگ) بدبویی دهان در نتیجه ممانعت از شسته شدن طبیعی مخاط و دندان ها توسط بزاق است.
زبان شیاردار، زبان مودار و زبان باردار چون به تجمع و نگهداری مواد غذایی كمك میكنند در ایجاد بوی بد دهان دخالت دارند.
بیماری های سینوس نظیر سینوزیت مزمن و فیستول سینوسی دهانی و بیماری های حلق نیز از علل بوی بد دهان هستند.
آبسه ریه بوی گندیده شبیه به بوی گوشت فاسد دارد كه حتی گاهی اولین علامت بیماری است. علت این بوی بد بیشتر باكتریهای بیهوازی هستند.
سل ریوی در حالت پیشرفته باعث بدبویی دهان و بازدم ناشی از تنفس میشود. سایر بیماری های ریوی نظیر برونشیت مزمن، نومونیا و كلا هر حالت بیماری زا كه بر روی درخت تنفسی و نای اثر بگذارد، ممكن است بوهای قابل اعتراض تولید كند.
در اختلالات گوارشی و سوهضم، زخمهای معده، سرطان مری و معده، یبوست و عفونتهای رودهای نیز بوی بد دهان مشاهده میشود.
در دیابت بوی استون در هوای بازدم به مشام میرسد.
در نارسایی كلیه بوی شبیه آمونیاك و در سیروز كبدی بوی كیك گندیده به مشام میرسد.
كمبود ویتامین و هر بیماری كه سبب تب شود نیز از علل بوی بد دهان میباشند.
بوی بد دهان در اثر استفاده از بعضی داروها
ایزوسورباید می تواند باعث بوی بد دهان شود.
آنتیهیستامینها، آمفتامینها، آرام بخشها، دیورتیكها، فنوتیازینها و داروهای شبه آتروپین باعث كاهش تولید بزاق و بنابراین كاهش شستشوی خودبخودی حفره دهان و در نتیجه ایجاد بوی بد دهان میشوند.
خلاصه دلایل
به طور کلی افراط در مصرف دخانیات، كهولت سن، یائسگی، بیماری های عمومی با تب بالا، اضطراب، كمآبی بدن، مصرف بیرویه ادویهجات و عدم رعایت بهداشت دهان از علل ایجاد بوی بد دهان هستند.
درمان و پیشگیری
چون اغلب بوهای بد دهان به علت عوامل موضعی است، بنابراین حذف این عوامل و اصلاح ناهنجاریهای موجود در دهان اولین قدم درمان است.
رعایت بهداشت دهان شامل مسواك زدن دندان ها، لثه، زبان و استفاده از نخ دندان در كاهش بوی بد دهان با منشا دهانی بسیار موثر است.
زبان یكی از جایگاههای اصلی میكروب ها در دهان است و باید در قسمت مهمی از بهداشت دهان به زبان پرداخته شود.
در بیمارانی كه به سبب خشكی دهان (به دنبال مصرف داروهایی كه قبلا ذكر شد و یا بر اثر بیماری) بوی بد دهان دارند می توانند از آدامسهای بدون شكر استفاده كنند.
به طور كلی بوی بد دهان ناشی از عوامل موضعی بیماری زا زمانی ازبین میرود كه بیماری درمان شود و بهداشت دهان رعایت گردد.
استفاده از دهانشویهها اثر موقتی در كاهش بوی بد دهان دارد. در حقیقت كوشش برای حذف بوی بد دهان با استفاده از دهانشویهها علاوه بر اینكه موقتی است، حتی ممكن است بیماری عمومی را نیز از دید دندانپزشك مخفی نگه دارد به طور كلی پوشاندن بوی دهان با یك بوی معطر و قویتر مناسب نیست و درمان باید بیشتر معطوف درمان علت اصلی باشد.
به طور كلی جهت كاهش بوی دهان باید از سیگار كشیدن، نوشیدن نوشابههای بودار، خوردن غذاهای با ادویه زیاد، غذاهای گوشتی زیاد، افراط در مصرف مواد چربیدار مخصوصا كره و روغنهای مختلف اجتناب شود.
خوردن میوههای تازه و سبزیجات و به طور كلی رژیم غذایی غنی از فیبر ارجحیت دارد. همین طور نوشیدن آب زیاد در كاهش بوی بد دهان تاثیر بسزایی دارد.
نويسنده : مهدي رحيمي گل سفيدي |
